فصل سوم :

نرم بندی فولادها وچدن ها

 

    به منظور ایجاد زبان مشترک میان تولید کننده،فروشنده وسازنده مصنوعات فولادی و چدنی ،آنها را نرم بندی (استاندارد )کرده اند.بیشتر کشور های صنعتی پیشرفته برای خودنرم بندی جداگانه دارند و برحسب تجربیات و زبان متداولشان از علامت ها،حروف و عددهایی برای بیان اختصاری اطلاعات لازم جهت معرفی هر یک از تولیدات خود استفاده می کنند.در این میان سازمان های بین المللی نیز برای ایجاد وحدت در نرم بندی کوشیده اند اما متاسفانه ثمر بخش نبوده و هنوز در بیشتر کشور ها نرم بندی کشور های عمده تولید کننده اعمال می گردد...

بقیه متن در ادامه مطلب...


نرم بندی فولادها:علامت هایی که برای معرفی فولاد ها به کار می روند،شامل سه بخش عمده عناصر تشکیل دهنده ،روش تولید و عملیات انجامگرفته روی آنها قبل از عرضه به بازار  می باشد.به عنوان مثال کشور آلمان تمام فولادها را طبق «دین 17006» استاندارد کرده است.علائم بخش عناصر تشکیل دهنده:حروف شناسایی برای فولاد ساختمانی معمولی ، st  است.عددی نوشته می شود که با ضرب کردن آن در 9.81 (شتاب جاذبه زمین) ، مقدار حداقل کشش فولاد بر حسب نیوتن بر میلیمتر مربع بدست می آید.پس از عدد مربوط به استحکام،خط تیره قرار می گیردوسپس درجه کیفیت فولاد به وسیله اعداد 1 تا 3 معرفی می شود.

درجه 1 : برای کارهای معمولی که نوشته نمی شود

درجه 2 : برای کارهای مهم

درجه 3 : فولادی که ریخته گری شده و دارای درجه خلوص بالا و خواص جوشکاری خوب است.

مثال:

St   37-2

 

درجه کیفیت= 2         N/mm^2370   =  استحکام کششی     فولادساختمانی

 

حروف شناسایی فولاد ساختمانی دانه ریز مخصوص جوشکاری ، St E است.برای معرفی حداقل تنش تسلیم در این فولادها،از عدد استفاده می شود.

St E 380

مثال:

 

N/mm^2   380 = تنش تسلیم         فولاد مخصوص جوشکاری

تنش تسلیم یاحد تناسب کششی : حدی است که در آن تغییرات تنش با تغییرات افزایش طول نسبی متناسب است.

    برای تسمه ها و ورق هایی که از جنس فولاد غیر آلیاژی نرم است وبرای کشش مناسب هستند،از حروف St استفاده می شودوپس از آن اعداد 12 برای کشش معمولی، 13برای کشش عمیق و 14 برای کشش عمیق ومخصوص درج می گردد.مثال :

St 13

                                   مناسب برای کشش عمیق          ورق فولادی

  در این بخش علاوه بر علائم یاد شده از علامت شیمیایی عناصری که در محصول نقش اساسی دارند،نیز استفاده می شود.در این گونه مواردعلائم شیمیایی به ترتیب درصد وزنی موجود در آلیاژوبا توجه به ضرائب مربوط از زیاد به کم نوشته می شود. حرف C  حرف شناسایی فولادهای غیر آلیاژی است که برای عملیات حرارتی سخت کاری وبهسازی مناسب هستند.وبعد از آن عددی نوشته می شود که معرف مقدار کربن موجود در آنها با ضریب  0.01 است.

 

 

 

 

 

 

1000

100

10

4

بور                  B

کربن              C

گوگرد            S

نیتروژن           N

سزیم              Cs

 

 

تانتالیم             Ta        آلومینیم        Al

تیتانیم             Ti         برلیم            Be

وانادیم              v        مس             Cu

زیر کونیوم         Zr      مولبیدن       Mo

                                نیوبیم           Nb

                                سرب            Pb

کرم                            Cr

کبالت                         Co

منگنز                        Mn

نیکل                           Ni

سیلیسیم                        Si

تنگستن                        W

 

 

 

 

مثال:

C  60

 

C به معنی فولاد غیر آلیاژی   و   60  یعنی  0.6 = 0.01 * 60

برای معرفی فولاد های غیر آلیاژی نجیب لا درجه خلوص بیشتر،پس از علامت شیمیایی cاز حروف دیگری نیز استفاده می شود که دارای مفاهیمی به شرح زیر هستند :

 

Cf   53

مثال :

 

 

 

 Cf  معنی فولاد غیر آلیاژی سخت شده باشعله القایی درصد کربن 0.53

K =فولاد نجیب با محتوای گوگرد و فسفر کم

Ck  10

مثال :

 

 

 

Ck   به معنی فولاد غیرالیاژی با گوگرد وفسفر کم

درصد کربن 0.1

m = فولادنجیب با محتوای گوگرد کم (2درصد تا 35درصد)

مثال:

Cm  35

 

Cm = به معنی فولاد غیر آلیاژی با گوگرد کم

درصد کربن 0.35

  q =  فولاد سخت شده سطحی ،مناسب برای پرچکاری وچکش کاری سرد.

 

 

مثال:

Cq 35

 

  درصد کربن 0.35              فولاد غیر آلیاژی مناسب برای پرچکاری وچکش کاری سرد

 

 

برای معرفی فولادهای ابزارسازی غیر آلیاژی ،عدد پس از علامت شیمیایی C وعدد معرف کربن با ضریب 0.01 ،حرف W  (ابزار) وسپس اعداد 1 تا 3 (درجه مرغوبیت)با حرف S  نوشته می شود.

 

مثال 1 :

C   100   W   1

                                           درجه 1    ابزار     درصد کربن    فولاد غیر آلیاژی

 

مثال 2 :

 

C  85 WS

مخصوص    ابزار     درصد کربن    فولاد غیر آلیاژی

حرف شناسایی فولاد نورد ، حرف D است.پس از این حرف ،عددی که معرف مقدار کربن موجود در آن است با ضریب 0.01 نوشته می شود.

D  8

مثال :

 

 

 

برای معرفی فولاد های کم آلیاژی را که که مجموع عناصر تشکیل دهنده آنها از 5% کمتر باشد،بدون استفاده از حرف C با یک عدد آغاز میکنند که این عدد معرف مقدار کربن با ضریب 0.01 است پس از آن ،علامت اختصاری شیمیایی سایر عناصر مهم به ترتیب درصد وزنی موجود در آلیاژ ویا توجه به ضریب های داده شده در جدول 1 3 از زیاد به کم می نویسند.

مثال 1 :

25  Cr  Mo  4

                                 درصدکرم1= 4/1 * 4   مولبیدن    کرم     درصد کربن 0.25

28  Ni Cr Mo 7 4

مثال 2 :

 

 

درصد کرم 1= 4/1*4 درصدنیکل 75/1= 4/1  * 7  مولبیدن  کرم  نیکل  درصد کربن 0.28

توجه : مقدار مولبیدن موجود کمتر از 1 % است و نوشته نشده است.علامت شناسایی فولادهای پر آلیاژی  که مجموع عناصرتشکیل دهنده آلیاژ آن ها از 5 % بیشتر است،با حرف X  شروع می شود. پس از این حرف،عددی وجود دارد که معرف مقدار کربن با ضریب 0.01 است.وپس از آن،علامت اختصاری شیمیایی سایر عناصر مهم به ترتیب درصد وزنی موجود در آلیاژ با ضریب 1 نوشته می شود

 مثال :

X  12  Cr  Ni  18  8

 

 

 

 

درصدنیکل -  درصد کرم -  نیکل کرم -  درصد کربن - فولاد پر آلیاژ

 

حرف شناسایی فولادهای تند بر S  است وپس از آن عددی که معرف درصد وزنی ولفرام،مولبیدن و کبالت با ضریب 1 است نوشته می شود.

مثال:

S 18  1  2  5

درصد کبالت  درصد وانادیم  درصد مولبیدن  درصد ولفرام  فولاد تندبر

بخش روش تولید :حروفی که در این بخش به کار می رودفرایندتهیه فولاد ویژگی های برجسته و نحوه ریخته گری آن را مشخص می کند.در جدول زیر،مفاهیم این حروف را مشاهده می کنید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حروف مشخصه

مفهوم

مثال

A

فولاد مقاوم به تغییرات جوی

A25CrMo 4

G

مواد ریختگی

G-X12Cr 14

P

مناسب برای قطعات تهیه شده

PSt50-2     

R

در قالب های بسته آهنگری در کوکیل

Rst37-2     

RR

فولاد آرام مخصوص

RRSt34-7 

RO

مخصوص لوله های جوشکاری

ROSt37-3

S

مناسب برای جوشکاری

GTW-S38-12

T

مناسب برای دماهای پایین

TStE-32     

U

فولاد نا آرام

USt37-2

WT

فولاد مقاوم به تغییرات آب و هوا

WTst37-3

Z

مخصوص کشش

ZSt44-2  

 

 

 

بخش عملیات انجام شده : حروفی که در این بخش به کار برده می شوند،مشخص کننده عملیات حرارتی،روش فرم دادن و کیفیت در ورق های ظریف است.علامت های مربوط به این بخش در آخر حروف و اعداد معرف فولادنوشته می شوند.در بعضی موارد ،پس از حرف مربوط به بخش عملیات انجام شده،عددی قرار داردکه معرف استحکام کششی آن بر حسب دکا نیوتن بر میلیمتر مربع است.

در صفحه بعد،حروف معرف این بخش و مفاهیم آنهارا به همراه یک مثال مشاهده می کنید.

منظور از آنیل کردن این است که فولاد رابه آرامی تا رسیدن به دمای معینی گرم می کنند.شپس تا زمان معینی آن را  در دین دما نگهمیدارند،آنگاه در محیطی بسته تا دمای محیط بتدریج خنک می کنند.

سخت کردن فولاد همراه با برگشت در دمای بالا را بهسازی می گویند.به این وسیله سماجت فولاد زیادمی شود واستحکام کششی آن نیز بالا می رود.

 

 

 

 

حروف مشخصه

مفهوم

مثال

G

آنیل نرم شده است.

16 Mn Cr 5 G

K

در حالت سرد کشیده سده است

95 Mn 28 K

N

آنیل نرمال شده است.

CK 45 N

SH

پوسته های سطحی برطرف شده است.

CK 45 SH

U

عملیات حرارتی انجام نشده است.

St 37 – 2U

V

عملیات بهسازی انجام شده است.

42 Cr Mo 4 V 90

 

 

 

 

نرم بندی فولاد های ریختگی : حروف شناسایی فولادهای ریختگی  Gs است.پس از این علامت، خط تیره و بعداز آن عددی وجود دارد که با ضرب آن در 9.81 حداقل استحکام کششی فولادریختگی بر حسب نیوتن بر میلیمتر مربع به دست می آید.

مثال :

GS   _ 38

استحکام کششی 380 N/mm^2     فولادهای ریختگی

برای معرفی فولاد ریخته آلیاژی پس از حروف مشخصه وخط تیره ،عددی نوشته می شود که معرف درصدوزنیکربن با ضریب 0.01 است.پس از آن علائم شیمیایی سایر عناصر مهم به ترتیب در صد وزنی موجوددر آلیاژ وباتوجه به ضرائب موجود در جدول 1 3 از زیادبه کم نوشته می شوند.مثال:

GS – 17  Cr  Mo  5  5

درصد مولبیدن 0.5    درصد کرم 25/1  مولبیدن   کرم   درصد کربن 0.17   فولاد ریختگی

در انتهای علائم مشخصه فولادهای ریختگی وفولاد ساختمانی که اطمینان بیشتری از آنها انتظار میرود،به جای حروف از یک نقطه ویک عدد استفاده می شود که معرف ویژگی هایی است که تولید کننده فولادآن ها راتضمین می کند.در جدول 2- 3 علائم مشخصه ویژگی های تضمین شده را مشاهده می کنید.

 

 

 

 

اعداد شناسایی

ویژگی های تضمین شده

09

08

07

06

05

04

03

02

01

 

 

*

*

 

*

 

 

*

حد روانی (حد کش آمدن)

 

 

*

 

*

*

 

*

 

آزمایش جا زدن یا تا زدن

 

 

*

*

*

 

*

 

 

مقاومت در برابر ضربه

 

*

 

 

 

 

 

 

 

مقاومت در حالت گرم

*

 

 

 

 

 

 

 

 

خواص الکتریکی یا مغناطیسی

 

 

GS   60   07

 مثال:

 

 

فولاد ریختگی استحکام کششی  600  نیوتن بر میلیمتر مربع

ویژگی های تضمین شده (حدروانی ،آزمایش تا زدن وجازدن ، مقاومت در برابر ضربه)

نرم بندی چدنها : علامت شناسایی چدن ها وموادریختگی G است و پس از آن حروف دیگری قرار دارندکه مشخص کننده نوع چدن یاروش ریخته گری قطعه ریختگی است. در انتها وپس از خط تیره ، عددی وجود دارد که با ضرب آن در 9.81 حداقل استحکام کششی چدن بر حسب نیوتن بر میلیمتر مربع به دست می آید.در زیر حروف مشخصه مفهوم ومثالی از چدنها را مشاهده می کنید.

 

 

 

 

 

 

 

حروف مشخصه

مفهوم

مثال

GG

چدن خاکستری با گرافیت لایه ای

GG – 20

GGG

چدن خاکستری با گرافیت کروی (داکتیل)

GGG - 60

GTS

چدن چکش خوار (مالبیل) سیاه

GTS - 55

GTW

چدن چکش خوار (مالبیل) سفید

GTW – 35

GH

چدن سخت

GH- 15

Gk

ریخته گری در قالب فلزی

Gk- AlMg  3

GZ

ریخته گری گریز از مرکز

GZ – X 12 Cr  14

 

 

 

 

 

توجه:عدد درج شده در انتهای علامت چدن سخت،عمق نفوذ سختی آن را بر حسب میلیمتر نشان می دهد.

 

 

 

 

 

 

شماره گذاری مواد طبق دین 17007 آلمان :

در این سیستم مشخصات مواد به کمک شماره گذاری معرفی می شودکه از 7 رقم تشکیل شده وساختار آن به قرار زیر است :

X    XXXX    XX

اعداد ضمیمه -  شاخص نوع گروه اصلی مواد

 

 

گروه اصلی مواد :

0 = آهن خام،آلیاژهای آهن دار ، چدن

1= فولاد، فولاد ریختگی

2= فلزات غیر آهنی سنگین

3 = فلزات سبک

8 4 = مواد غیر فلزی

9 = آزادبرای سایر مصارف یا کاربرد داخلی

شاخص نوع: رقم های دوم وسوم از سمت چپ مشخص کننده نوع مواد است و از جدول بدست می آید.رقم های چهارم وپنجم از سمت چپ،نشاندهنده شماره عددی هستندوهیچ مطلبی در باره ترکیب شیمیایی بیان نمی کند.اعداد ضمیمه :رقم ششم شماره مواد فرایند فولاد ورقم هفتم،وضعیت عملیات حرارتی آن را مشخص می کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شماره

مفاهیم رقم ششم

مفاهیم رقم هفتم

0

تعیین نشده یا غیر مهم

بدون عملیات حرارتی

1

فولاد نا آرام توماس

آنیل نرمال شده است

2

فولاد آرام توماس

آنیل نرم شده است.

3

نوع دیگر ذوب ،نا آرام

عملیات حرارتی برای اصلاحقابلیت براده برداری انجام شده است.

4

نوع دیگر ذوب ،  آرام

بهسازی برای افزایش چقر مگی

5

فولاد نا آرام زیمنس مارتین

بهسازی برای افزایش مقاومت کششی انجام شده است

6

فولاد آرام زیمنس مارتین

بهسازی برای افزایش سختی انجام شده است

7

فولاد نا آرام تهیه شده باروش   l - D

سخت کاری سرد انجام شده است.

8

فولاد آرام تهیه شده باروش   l - D

سخت کاری سرد با سختی فنری انجام شده است

9

تهیه شده در کوره قوس الکتریکی

عملیات حرارتی طبق داده های خاص انجام شده است

 

مثال :

07  . 16  01   .1

0 = تعیین نشده یا غیر مهم    01 = فولاد ساختمانی معمولی                          1  = فولاد( گروه اصلی مواد)

7 = سخت کاری سرد انجام شده است.               16 = شماره عددی شاخص نوع

 



تاريخ : ۱۳۸۸/۸/٢۸ | ۱:٤۸ ‎ب.ظ | نویسنده : م- مزارعی | نظرات ()
.: Weblog Themes By VatanSkin :.